حضرت خیام — Master Khayyâm

حکیم غیاث‌الدین عمر بن ابراهیم خیام نیشابوری، ریاضی‌دان، منجم، فیلسوف و شاعر برجسته قرن پنجم و ششم هجری است. خیام در دوران حکومت سلجوقیان زندگی می‌کرد و به دستور ملک‌شاه سلجوقی، رصدخانه اصفهان را ساخت. او تقویم جلالی را طراحی کرد که دقیق‌ترین تقویم خورشیدی جهان است و سال را به ۳۶۵ روز و ۶ ساعت تقسیم می‌کند. میزان خطای تقویم جلالی تنها یک روز در هر ۵۰۰۰ سال است و از تقویم میلادی دقت بیشتری دارد. خیام همچنین کتاب‌هایی در زمینه جبر و ریاضیات نوشت و معادلات درجه سوم را حل کرد. خیام اندیشه‌های فلسفی خود را در قالب «رباعی» سرود. رباعیات خیام براساس خردورزی، پرسش از راز آفرینش و درک ناپایداری جهان سروده شده است. محور اصلی فلسفه او، مفهوم «زمان» و «غنیمت شمردن دم» است. خیام تأکید دارد که ماده و جسم انسان پس از مرگ به خاک تبدیل می‌شود، بنابراین نگرانی برای آینده مجهول یا افسوس برای گذشته، غیرمنطقی است. ترجمهٔ رباعیات خیام در قرن نوزدهم توسط ادوارد فیتزجرالد، خیام را به یکی از معروف‌ترین و محبوب‌ترین شاعران شرقی در سراسر جهان تبدیل کرد. کار فیتزجرالد یک ترجمهٔ کلمه‌به‌کلمه نبود، بلکه بازآفرینی شاعرانه و آزادی از افکار و اندیشه‌های او بود. او مفاهیم رباعیات را گرفت و در قالب یک منظومهٔ انگلیسی به چاپ رساند. پیش از این ترجمه، خیام در خارج از مرزهای ایران چندان شناخته‌شده نبود، اما این اثر در اواخر قرن نوزدهم او را به شهرتی جهانی رساند.