نظامی گنجوی — Nezâmi Ganjavi

حکیم جمال‌الدین ابومحمد نظامی گنجوی، پیشگام و استاد بی‌بدیل داستان‌سرایی منظوم در ادبیات فارسی است که در قرن ششم هجری می‌زیست. او تمام عمر خود را در شهر گنجه گذراند و به مطالعه، پژوهش و سرودن شعر پرداخت. نظامی بر علوم گوناگون عصر خود تسلط کامل داشت. او این اطلاعات علمی و تاریخی را به شکلی هنرمندانه در ساختار داستان‌های خود گنجاند. شاهکار اصلی او مجموعه‌ای با عنوان «پنج گنج» یا «خمسه» است که سرودن آن حدود سی سال طول کشید و نزدیک به ۳۰ هزار بیت شعر را در بر می‌گیرد. نظامی در اولین بخش این مجموعه با نام «مخزن‌الاسرار» نکات اخلاقی و عرفانی را بیان کرد. سپس با سرودن «خسرو و شیرین» یک شاهکار عاشقانه و تاریخی از دوران ساسانیان خلق کرد و در اثر بعدی خود، «لیلی و مجنون»، روایتی عمیق از عشق و ایستادگی ارائه داد. او همچنین در داستان «هفت‌پیکر» به بیان قصه‌های رمزآلود و خردورزانه پرداخت و در نهایت با نوشتن «اسکندرنامه»، نگاهی اصلاح‌گرایانه به مسئله حکومت‌داری و حکمت انداخت. نظامی در تمام این آثار، حاکمان و مردم را به خردورزی، دادگری، رعایت حقوق انسان‌ها و پرهیز از ظلم دعوت می‌کرد. از نظر او، قدرت واقعی زمانی ارزش دارد که در خدمت عدالت و مردم باشد. آثار نظامی به دلیل جذابیت داستانی و عمق فکری، به زبان‌های مختلف دنیا ترجمه شده و الگوی بسیاری از داستان‌نویسان بعدی در ایران و جهان بوده است. امروزه نظامی گنجوی به عنوان یکی از ستون‌های اصلی فرهنگ و ادبیات داستانی جهان شناخته می‌شود.